ความงามในหนึ่งสัปดาห์

กลับเมืองไทยมาได้ 7 วัน แปลกดีเหมือนกันครับ
ที่ผมพบกับ “ความงาม” บ่อยเหลือเกิน
เป็นการพบที่ทำให้คำถามในสมองค่อยๆ คลี่คลาย
ผมกำลังมีปัญหากับ “ความงาม”
หรือจะพูดให้ชัด ก็อาจต้องบอกว่า
ผมกำลังมีปัญหากับรสนิยมเกี่ยวกับความงาม
เพราะยิ่งตัวเลขอายุเพิ่มขึ้นก็เริ่มเห็นอะไรงามง่าย
จากที่ก่อนหน้านี้อยู่ในช่วงที่เห็นดีเห็นงามยากเหลือเกิน
เมื่อเห็นว่าไอ้นี่ก็งามไอ้นู่นก็งามก็เลยงง
งงว่าตัวเองหลายใจและพยายาม “มองแบบเอาใจช่วย”
มากเกินไปหน่อยไหม ซึ่งหากจะพูดจาเป็นภาษาศาสนาหน่อย
ก็อาจพูดได้ว่า “มองอย่างที่มันเป็น”
ไม่พยายามไปดัด ปรับ เปลี่ยน อะไร
มองแบบ-เออมันก็เป็นเช่นนั้นแล

เลยรู้สึกว่าตัวเองกำลังแก่และแห้งแล้งทรรศนะ
ซึ่งอาจจะดู “เป็นกลาง” เกินไปสำหรับอาชีพสร้างสรรค์
ซึ่งจะให้ดีแล้วน่าจะมีความชอบ เกณฑ์ สไตล์ และทรรศนะ
ว่าไอ้นี่ไม่สวย ฉันไม่ชอบ มันน่าจะเป็นแบบนี้สิ
แต่นี่ยิ่งวันก็ยิ่งกลายเป็น “ก้อนหิน” ที่มานั่งชมโลก
มอง-แล้วก็พยักหน้าหงึกๆ “มันก็สวยในแบบของมัน”
…

วันนั้น ที่งาน แมว ณ ต้นไม้ อัพ-ทรงศีล ทิวสมบุญ
พูดประโยคหนึ่งเกี่ยวกับ “ความงาม”
อัพบอกว่า “วินาทีที่เรามองภาพเขียนภาพหนึ่ง
แล้วเรารู้สึกว่า เออเว้ย สวยดีว่ะ ตอนนั้นเราก็มีความสุขแล้ว”

ผมเก็บมาคิดว่า เราควร “มอง” สิ่งต่างๆ แบบไหน
อะไรที่สวยและงามอันนั้นไม่ต้องคิดมาก ยังไงก็สุข
แต่ถ้าเป็นอะไรที่ในความรู้สึกแรกมันไม่งามล่ะ?
เราควรจะมองหา “ความงาม” ไหม หรือการที่เรารู้สึกว่า
“อี๋ อุบาทว์” นั่นมันถูกต้องแล้ว?
…

สองวันก่อน ผมเปิดหนังสือ “ต้นไม้สายใยชีวิต”
ของ จอห์น เลน สนพ. มูลนิธิเด็ก
มีบางข้อความในหนังสือที่เหมือนกำลังชวนผมคุย
เรื่อง “ความงาม”

“ระบบอุตสาหกรรมอย่างที่เป็นอยู่นี้ ได้เข้ามามีบทบาท
สำคัญยิ่งในกระบวนการการกีดกันศิลปะออกจาก
ชีวิตประจำวันของเรา มันทำให้เครื่องไม้เครื่องมือ
กับวิธีการประดิษฐ์ของใช้ในชีวิตประจำวันเปลี่ยนแปลงไป
เกือบชนิดหน้ามือเป็นหลังมือ ซึ่งในอดีต สิ่งเหล่านี้คือ
หนทางที่เราใช้แสดงออกซึ่งสำนึกแห่งความงาม
และความสมดุลของเรา”

เห็นจะจริง เรามีโอกาส “ประดิษฐ์” เครื่องมือเครื่องใช้น้อยลง
และเรากลายเป็น “ผู้ซื้อ” ที่ทำหน้าที่ “เลือก” ความงามมาใช้
เท่านั้นเอง

เมื่อทุกคนกลายเป็น “ผู้ซื้อ และ ผู้เลือก” นั่นเท่ากับว่า
“ความงาม” มีจำกัด และมีผู้ประดิษฐ์ความงามมาให้เราเลือก
ส่วนเราเองที่มีความงามในแบบของเรา ต่างคนต่างแบบ
ก็ได้แต่เก็บและกดมันไว้ข้างใน ไม่มีโอกาสได้แสดง
“ความงาม” ของเราออกมา

ทั้งแสดงให้ตัวเอง “ชม”
และแสดงให้ผู้อื่น “ชม”
…

ผมมีโอกาสได้ไปนั่งคุยกับคนที่น่าคุยหลายคน
หนึ่งในนั้นคือ “เจหวาน” นักเขียนกวนๆ
ที่คุยด้วยแล้วรู้สึกสบายใจ

ในช่วงหนึ่งของการคุยกัน ผมเล่า “คำถาม” ในหัว
ให้หวานฟัง หวานเล่าเรื่องให้ผมฟังสองเรื่อง
เรื่องแรกเป็นเรื่องของนักเขียนญี่ปุ่นคนหนึ่ง
ที่ชอบเดินทางไปนู่นมานี่ เดินทางเพื่อไป “มอง” โลก
และเขามี “ตา” ที่สนใจความงามในแบบที่ต่างไป

เขามาไทย และสนใจงานปั้น “นรก” ที่วัดแห่งหนึ่ง
มองว่ามันเป็น “ศิลปะบริสุทธิ์” คนออกความคิดคือพระ
ช่างปั้นก็เป็นคนงาน ไม่มีใครคิดว่าตัวเองเป็นศิลปิน
แต่สิ่งที่ทำมันคือศิลปะ เป็นศิลปะที่คนทำไม่ได้คิดด้วยซ้ำ
ว่าจะเรียกมันว่า “ศิลปะ”

เขาบอกว่า เขาเบื่อหน่ายกับศิลปินนามธรรมทั้งหลาย
ที่ชอบ “พูด” มากเกินกว่า “งาน”
ก็ในเมื่อศิลปะใช้ในการสื่อความคิด แล้วจะพูดทำไมให้มากมาย
หากอยากพูดเยอะๆ ก็ไม่ต้องวาดหรือปั้นหรือทำอะไรแล้ว
ก็มายืนพูดเลยดีกว่า

นั่นเท่ากับว่า เขาเห็นว่าศิลปะแบบนั้นไม่งามสักเท่าไหร่
ศิลปะที่ต้องอาศัยปากมาวาดเพิ่ม

หวานยังเล่าถึงเพื่อนอีกคนหนึ่งที่เปรียบความคิดของคน
เหมือนกระดานหก คนเราส่วนใหญ่ชอบมีความคิดสุดโต่ง
คือไม่อยู่ทางซ้ายของกระดาน ก็ขวาสุดไปเลย

ถ้าไม่ชอบเสื้อผ้าแบรนด์เนม ก็ต้องใส่ผ้าฝ้าย
หรือเสื้อห่านคู่ กางเกงปะๆ ผุๆ มือสอง ทำนองนั้น
เป็นสองฝั่งที่เพื่อนคนนั้นเรียกว่า “โอนอ่อน-แข็งขืน”
(ผมจำคำที่ถูกต้องจริงๆ ไม่ได้ ถ้าหวานเข้ามา
ช่วยแก้ให้ถูกหน่อยนะ)

คือเราก็โต้ตอบกลับด้วยการกระทำแบบหนึ่ง
และเราก็เลือกที่จะมี “ความงาม” ในแบบของเรา
ในขณะเดียวกันก็พยายาม “ปฏิเสธ” ความงาม
ฝั่งตรงข้ามไปด้วย

ผมฟังแล้วคิดว่าทรรศนะเกี่ยวกับความงามของเรา
ไม่ได้ต่างกันมากนัก แต่มีคำหนึ่งซึ่งผมว่ามันน่ารักดี
นั่นคือคำว่า “มองโลกอย่างเมตตา”

ไม่ต้องเออออห่อหมก แต่ก็ไม่ต้องยืนกรานปฏิเสธ
แต่พยายามมองสิ่งที่ไม่เห็นว่างามด้วยความเมตตา
ซึ่งผมคิดว่า “เมตตา” เป็นบันไดขั้นแรกของความเข้าใจ

คนที่มีความงามต่างไป โลกที่เต็มไปด้วยความงามล้านแปด
บางครั้งก็ต้องการดวงตาที่เมตตาหลายๆ คู่
ยิ่งในยุคสมัยที่ “ความงาม” แตกออกเป็นเสี่ยงๆ
เหมือนในทุกวันนี้
…

หลากหลายทรรศนะเกี่ยวกับ “ความงาม”
ที่เข้ามาปะทะกับผมในช่วงเวลาหนึ่งสัปดาห์ที่นี่
ทั้งทำให้เกิดคำถามและคลี่คลายมาซึ่งคำตอบ
ในเวลาอันสั้นและกระชับ

ผมคิดว่า ความงามในความรู้สึกแรกที่ได้พบเห็นสิ่งใดก็ตาม
นั้นสวยงามและเป็นความรู้สึกบริสุทธิ์ที่ยังไม่ไหลผ่าน
การกลั่นกรอง ขบคิด และความพยายามต่างๆ ของ
กระบวนการ “ฉลาดๆ” ในสมอง

เพราะความรู้สึกไม่ใช่เรื่อง “ฉลาด”

ส่วนความงามหลังจากวินาทีนั้น เป็นความงามที่สมอง
เริ่มเข้ามามีบทบาทในการ “พิพากษา” โดยดึงเอา
ความรู้และความคิดมากมายในหัวออกมาประมวล
เพื่อให้ข้อสรุปกับตัวเองว่า “มันงามไหม”

หลายคนมีคำตอบว่า “งาม” หลังจากคิดและมอง
ด้วยมุมที่แตกต่างไปจากมุมของตัวเอง
หลายคนตอบว่า “ไม่งาม” และคิดว่ามันน่าจะเป็น
แบบนั้นแบบนี้ บางครั้งก็อาจร้องว่า “อี๋ อุบาทว์”
หลายคนตอบว่า “ไม่งาม” แต่ก็ปล่อยมันไป
ตามแต่ที่มันเป็นอยู่ โลกมันก็ต้องคละเคล้ากันไป

บางคนตอบว่า “ไม่งาม” แต่ก็มองมันอย่างเมตตา
เมตตาในความ “ไม่งาม” ของมัน

ในขณะที่บางคนมองเห็นว่ามัน “งาม”
เหมือนอย่างที่ทุกอย่าง “งาม”
ตามหน้าที่และความเหมาะสมของมัน

และบางคนก็แค่ “รู้สึก” กับมัน
ไม่ว่าจะงามหรือไม่
เขาใช้ตาดู และก็ “วางตา”
วางวัตถุและคำพิพากษานั้นไว้ ณ ที่นั้น
แล้วเขาก็หันหลังเดินจากไป

ดอกไม้ ท้องฟ้า ก้อนหิน ตึกรามบ้านช่อง ท่อน้ำทิ้ง
ยังคงตั้งนิ่งอยู่ ณ ที่เดิม
ไร้ความหมาย ไร้ความงาม
เหมือนตอนก่อนที่เขาจะเดินเข้ามา

ความงามมาพร้อมมนุษย์ และจากไปพร้อมมนุษย์